على زمانى قمشه اى
504
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
عرضى در ساختن زيج خاقانى به فرمان هلاكو خان مغول . « 1 » در لغتنامه نيز مىخوانيم : كاتبى قزوينى موصوف به علامه از اكابر علما و حكما و دانشمندان رصد و رياضيات كه به منطق و هندسه و فنون حكمت عارف و در آلات رصديه ماهر و متبحر بود . او از اساتيد كتب معقول علّامه حلى و قطب الدّين محمود شيرازى و از تلامذه خواجه نصير الدّين طوسى و از كسانى بوده كه در سال 657 هجرى به حسب پيشنهاد خواجه به امر هلاكو خان براى كمك و شركت در عمل رصدخانه در مراغه احضار شده بودند . كاتبى در قزوين تدريس مىكرده و حوزهء درس او مجمع افاضل بوده و به تشيع هم رغبتى وافر داشته تا روزى مسايل بسيارى از مشكلات كلاميه از خواجه درحالىكه مهيّاى سوارى بوده پرسيده و خواجه نيز در همان حال آنها را جوابى شافى داد ، پس كاتبى خيال كرد كسى كه فهم و ذكاوت و احاطهء او بدين پايه باشد ، دور نباشد كه امر مذهب را نيز با امثال اين گونه مطالب عاليهء دور از افهام عامه مشتبه سازد ، پس بدين خيال فاسد از آن حزم و رغبت مفرط كه به تشيع داشته منصرف گرديد ، آثار و تأليفات او عبارتاند از : 1 . بحر الفوائد فى شرح عين القواعد كه شرح مزجى كتاب عين القواعد خود اوست . 2 . جامع الدقائق فى كشف الحقائق در منطق ، كتابى است بزرگ ، در بردارندهء تمام اصول و فروع علم منطق . 3 . حكمة العين ، كه مباحث الهيات و طبيعيات حكمت را جامع است و اكابر فريقين حواشى و شروح بسيارى بر آن نوشتهاند ، علامه حلّى نيز شرحى به نام ايضاح المقاصد بر آن نوشته است .
--> ( 1 ) . لغتنامه ، ماده ، دبير ، دبيران .